Đề tài nghe vớ vẩn nhưng thật ra rất nghiêm túc, chứ không phải như những đề tài nghe rất nghiêm túc nhưng thật ra lại rất vớ vẩn:)
Vấn đề này liên quan ngay tới chủ nghĩa quốc gia Việt Nam (tôi thuộc vào những người thiên về gọi cái ấy là “chủ nghĩa quốc gia” hơn là “chủ nghĩa dân tộc”).
Nhiều trí thức nổi tiếng của Việt Nam trước 1945 từng thể hiện thái độ ngưỡng mộ, muốn học tập Hitler. Ở đây ta có thể hiểu là họ nghĩ theo lối “kẻ thù của kẻ thù chính là bạn của ta”; trong tình thế chống Pháp, khi nước Đức Hitler đánh Pháp, không những thế thời gian đầu còn chiến thắng vang dội, thì nhiều người đã nhìn vào đó như một lối thoát cho Việt Nam, một đồng minh tiềm năng. Vả lại, Quốc Xã cũng là chủ nghĩa quốc gia; ở Việt Nam thì Phạm Quỳnh lại theo đường lối chủ nghĩa quốc gia bảo hoàng, học theo tư tưởng của Charles Maurras.
Tôi từng đọc một bài báo của Nguyễn Khắc Viện thể hiện sự ủng hộ với chủ nghĩa phát xít. Nhưng dù sao thì (nếu tôi nhớ không nhầm) đó cũng là vào thời điểm trước khi hoặc ngay khi Thế chiến thứ hai vừa nổ ra.
Nhưng hóa ra nhiều trí thức Việt Nam dòng quốc gia còn thể hiện lòng ngưỡng mộ với Hitler vào lúc kết cục của Thế chiến thứ hai đã ngã ngũ, thậm chí cả sau khi Hitler đã chết.
Đây là một phần nội dung bài báo mang tên “La tentation “fasciste” des luttes anticoloniales Dai Viet. Nationalisme et anticommunisme dans le Viêt-Nam des années 1932-1945″ của François Guillemot, trên tạp chí Vingtième Siècle. Revue d’Histoire, 10-12/2009, pp.45-66. [Chiều hướng “phát xít” của những cuộc đấu tranh chống thực dân Đại Việt. Chủ nghĩa quốc gia và chống chủ nghĩa cộng sản tại Việt Nam từ 1932 đến 1945].
Guillemot là một tiến sĩ sử học còn trẻ, nghiên cứu viên của CNRS (viện Viện Đông Á trực thuộc), tác giả cuốn sách Dai Viêt, indépendance et révolution au Viêt-Nam: l’échec de la troisième voie 1938-1955 (Đại Việt, độc lập và cách mạng ở Việt Nam: thất bại của con đường thứ ba 1938-1955). Trên mục Tạp chí của talawas cũng đã có dịch một bài của Guillemot, lần này là về thanh niên xung phong, một đề tài lớn khác của Guillemot.
Bài báo của Guillemot cho thấy tiềm năng khám phá lại lịch sử từ báo chí lớn đến thế nào. Bằng cách khai thác những tờ báo hiếm thấy ngày nay ở một số kho lưu trữ tại Pháp, Guillemot đã dẫn ra được chủ yếu từ Hải Phòng Nhật Báo các chi tiết như sau (ngoài ra còn có các tờ như Bình Minh, Tân Á):
Ngày 17 tháng Sáu 1945, khi tưởng niệm nhóm Nguyễn Thái Học, Nhượng Tống đã so sánh cái chết của các thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng với cái chết của Adolf Hitler.
Nguyễn Triệu Luật cũng lặp lại so sánh này.
Trên Trung Bắc Chủ nhật ngày 13 tháng Năm 1945, Vũ Bằng viết bài “Hitler đã ngã!” thể hiện nỗi buồn bã, thương tiếc với lãnh tụ Quốc Xã.
Guillemot cũng chỉ ra rằng Nguyễn Vỹ trong Tuấn chàng trai nước Việt cũng nói giới trẻ Việt Nam thời ấy rất ngưỡng mộ Hitler.
https://nhilinhblog.blogspot.com/2010/08/tri-thuc-viet-nam-va-hitler.html
Nhị Linh 