NK

cuối cùng, dường như đã đến lúc có thể thực sự nói đến một nhân vật không dễ nói đến: Nguyễn Khải (xem thêm ở kia và ở kia)

Nguyễn Khải tức là thế nào? ta thử tìm đến một cái nhìn tương đối toàn cảnh:

đương nhiên, Nguyễn Khải có nhiều hơn trên đây, trong số sách của Nguyễn Khải và về Nguyễn Khải mà tôi thu thập được trong vòng nhiều năm vừa qua, đặc biệt còn có cuốn tiểu thuyết Chiến sĩ, có chữ viết của Nguyễn Khải đề tặng cho Văn Tiến Dũng

nhìn dòng chữ ấy, người đầu tiên mà tôi nghĩ đến là Corneille: Corneille từng đề tặng kịch của mình cho Richelieu, người trước đó từng xử lý Le Cid một cách nặng nề; về sau, Corneille còn đề tặng kịch của mình cho Mazarin (trong nhiều vở kịch của Corneille, đối tượng bị phỉ nhổ khủng khiếp chính là dạng bề tôi thân cận này của nhà vua, những kẻ bị giới quý tộc coi là phải chịu trách nhiệm cho quyền hạn và lợi ích bị thu hẹp của họ: phong trào Fronde của các quý tộc lớn nhất của nước Pháp không hoàn toàn chống vua, mà chống hình thức cai trị với vai trò trung tâm của hồng y Richelieu hoặc hồng y Mazarin)

nhưng có một điều tôi thấy rất kỳ quặc: người ta thường xuyên đặt Nguyễn Khải bên cạnh Nguyễn Minh Châu, nhưng hai người ấy đâu cùng cỡ, cùng tầm

đó là một sai lầm rất cơ bản, hay nói đúng hơn, một ảo tưởng (“sai lầm” là câu chuyện của lý trí, “ảo tưởng” là câu chuyện của trực giác, theo Schopenhauer, trong Die Welt als Wille und Vorstellung)